rehber

AB, e-kitabınızın kendisi hakkında ne söylemesini istiyor?

Beş özellik vardır ve üçü her kitapta zorunludur. Yazılı olmayan bir kural daha vardır: Bu özellikler doğru olmalıdır. Bilgiler EPUB Accessibility 1.1'e ve W3C keşif sözlüğüne göre denetlenmiştir (20 Ağustos 2026).

Avrupa Erişilebilirlik Yasası, 28 Haziran 2025'ten beri AB'de satılan e-kitaplara uygulanıyor. Yasanın bir kısmının tasarımla ilgisi yoktur: Kitap, mağazaların okuyup gösterebileceği ve filtreleyebileceği biçimde kendi erişilebilirliği hakkında bilgi taşımalıdır. Bunun dayandığı standart EPUB Accessibility 1.1'dir. Bu standart, içeriğin kendisi için WCAG 2.1'e başvurur.

Bu sayfa yasayı değil, bir teknik standardı anlatır. Yasanın sizi kapsayıp kapsamadığı, nerede ve ne sattığınıza ve bu sayfanın değerlendiremeyeceği muafiyetlere bağlıdır. Mevzuatı okuyun ya da bir uzmana danışın.

Bu bilgileri eklemek küçük bir iştir. Yine de 2025'ten önce hazırlanan birçok e-kitapta bu bilgiler yoktur. Eksik özellik bir doğrulama hatası değildir: EPUBCheck bir şey bildirmez, yükleme başarılı olur, ama kitap erişilebilirlik filtrelerinde hiç görünmez.

Beş özellik

Beşi de EPUB'un içindeki paket belgesine, yani .opf dosyasının meta veri bölümüne <meta> öğeleri olarak yazılır. schema: öneki EPUB 3'te ayrılmış olduğu için ayrıca tanımlanması gerekmez.

01 accessMode zorunlu

Okurun içeriği algılamak için hangi duyulara ihtiyaç duyduğunu bildirir. Bir roman için tek satır, görselli bir kitap için iki satır gerekir.

<meta property="schema:accessMode">textual</meta> <meta property="schema:accessMode">visual</meta>

Değerler textual, visual, auditory ve tactile'dır. Her değer ayrı bir öğeye yazılır. Değerleri virgülle tek öğeye yazmak sık yapılan bir hatadır. Böyle bir liste, bir program değerleri eşleştirmeye çalışana kadar doğru görünür.

02 accessibilityFeature zorunlu

Kitabı okunur kılan özellikleri bildirir. Sıradan bir akışkan e-kitapta bunların dört beşi zaten doğrudur:

<meta property="schema:accessibilityFeature">tableOfContents</meta> <meta property="schema:accessibilityFeature">readingOrder</meta> <meta property="schema:accessibilityFeature">structuralNavigation</meta> <meta property="schema:accessibilityFeature">alternativeText</meta> <meta property="schema:accessibilityFeature">unlocked</meta>

structuralNavigation, okuma uygulamasının arasında gezinebileceği gerçek başlıklar demektir. unlocked, kitapla yardımcı teknoloji arasında DRM bulunmadığını bildirir. displayTransformability ise okurun seçtiği yazı büyüklüğünün ve yazı tipinin korunduğunu bildirir. Stil dosyası bunları değiştiriyorsa, örneğin !important kullanıyorsa, bu değer doğru değildir.

Hiçbir değer uymuyorsa none yazın. İzin verilmeyen tek şey, özelliği hiç yazmamaktır.

İki değişiklik: printPageNumbers, pageBreakMarkers ile birleştirildi. annotations ve bookmarks ise kaldırıldı. Bu değerler hâlâ okunur, ama artık bir şey ifade etmez.

03 accessibilityHazard zorunlu

Kitapta yanıp sönen, hareket hissi veren ya da ses çıkaran bir öğe olup olmadığını bildirir. Yalnız metinden oluşan bir e-kitapta yanıt tek satırdır:

<meta property="schema:accessibilityHazard">none</meta>

Öteki değerler flashing, motionSimulation, sound, bunların no…Hazard biçimindeki olumsuzları ve unknown'dır. Bir tehlikenin adıyla birlikte none yazmak çelişkidir.

04 accessModeSufficient önerilen

Ekran okuyucu kullanan okurun sorusunu yanıtlar: Bu kitabın tamamını yalnız metinden okuyabilir miyim? Tek başına yeten erişim yollarını, tek öğede virgülle ayırarak yazın.

<meta property="schema:accessModeSufficient">textual</meta>

Yalnız textual değeri bir roman için doğrudur. Bütün görselleri açıklamalı resimli bir kitap için de doğrudur, çünkü açıklama da metindir. Hiçbir yerde yazılı olmayan bir anlam taşıyan tek bir görsel varsa bu değer yanlış olur. O zaman doğru değer textual,visual olur.

05 accessibilitySummary önerilen

İnsan okur için yazılmış ve öteki dört alanın söylemediği bir şeyi ekleyen tek bir cümledir.

<meta property="schema:accessibilitySummary">Gezinilebilir içindekiler ve yapısal başlıklarla akışkan metin. 12 görselin hepsinde açıklama var.</meta>

EPUB Accessibility 1.0'da zorunluydu, 1.1'de yalnız öneriliyor.

Uygunluk beyanı

Beş özelliğin dışında altıncı bir bilgi de eklenebilir:

<meta property="dcterms:conformsTo">EPUB Accessibility 1.1 - WCAG 2.1 Level AA</meta> <meta property="a11y:certifiedBy">Kitabı değerlendirenin adı</meta>

İkisi birlikte kullanılır: Standart, her dcterms:conformsTo ile birlikte a11y:certifiedBy ister. Birçok dosyada ilki vardır ama ikincisi yoktur ve doğrulayıcılar bunu bildirmez.

WCAG 2.1 AA, kitabın tamamını kapsar: her görseli, her tabloyu, rengin her kullanımını. Bunların çoğu metinden gelir. Kitabın ne olduğunu tanımlayıp hiçbir uygunluk beyan etmemek savunulabilir. Kimsenin değerlendirmediği bir düzeyi beyan etmek savunulamaz.

Yazılı olmayan kural

Dosya için doğru olmayan bir özellik, hiç yazılmamış bir özellikten kötüdür. Hiç meta verisi olmayan bir kitap erişilebilirlik filtresinde görünmez. Dört görseli açıklamasız olduğu hâlde alternativeText beyan eden bir kitap ise o filtreyle bulunur ve filtreyi kullanan okur kitabı okuyamaz.

Sık görülen dört yanlış beyan:

  • alternativeText beyan edilmiş, görseller açıklamasız. Genellikle bir şablondan kopyalanmış ya da denetlemeden varsayımda bulunan bir araçla eklenmiş meta veri.
  • tableOfContents beyan edilmiş, gezinme belgesi yok. Genellikle gezinme dosyasını düşüren bir dönüştürme.
  • pageBreakMarkers beyan edilmiş, sayfa işareti yok. Bu, basılı baskıya gönderme yapmak için dosyayı satın alan öğrenciler ve araştırmacılar için önemlidir.
  • Açıklamasız görseller varken accessModeSufficient: textual. Metnin her şeyi taşıdığını söyler. Oysa o görsellerin bulunduğu yerlerde metin hiçbir şey taşımaz.

Bunların hiçbiri doğrulama hatası değildir. Yalnız dosyanın beyan ettikleriyle içerdikleri karşılaştırılarak bulunur. Denetleyici de bunu yapar.

Açıklamalar nereden gelir?

Asıl iş alternatif metindir ve e-kitapta değil, metinde yapılır. Word'de görsele sağ tıklayıp Alternatif Metni Görüntüle'yi seçin ve görseli anlatan bir iki cümle yazın. Bu açıklama, .docx dosyasını doğru okuyan her araçta korunur.

Etiket açıklama değildir. alt="Şekil", alt="image3" ve alt="grafik.png" orada bir şey olduğunu söyler, ne olduğunu söylemez. Bunları silmeyin, ama bu görselleri açıklamalı saymayın. Word'ün bazı sürümleri bu alanı dosya adıyla doldurduğu için birçok kitap açıklamalı görünür ama değildir.

Ayraç, süs ya da tekrar eden bir bezeme gibi süs öğeleri alt="" alır. Ekran okuyucu bu öğeleri atlar. Yazılım bir süs ile bir şemayı güvenilir biçimde ayırt edemez. Bu kararı yazar verir.

Kendi dosyanızı denetleyin

Ücretsiz EPUB erişilebilirlik denetleyici, e-kitabı yüklemeden tarayıcınızda okur. Beş özellikten hangilerinin bulunduğunu, her değerin sözlükte tanımlı olup olmadığını ve dosyanın her beyanı karşılayıp karşılamadığını raporlar. Etiket yerine gerçek açıklaması olan görselleri de sayar.

Bir mağazanın kitabı kabul edip listeleyeceğini söylemez. Yayımlanmış bir standarda göre denetler ve tarihi gösterir. Satıcının bu sonuçla ne yapacağına satıcı karar verir.

Torcul bu meta veriyi kitabın kendisine bakarak yazar. alternativeText beyanını yalnız her görselin açıklaması varsa yapar. Açıklamasız görsel varsa accessModeSufficient değerini textual,visual yapar ve indirmeden önce sayıyı gösterir.